2026-2027 Seminer Programı

Bu yılki eğitim programımızda yönümüzü, Lacan’ın 1968 öğrenci hareketlerinin ardından verdiği XVII. Seminer’e çeviriyoruz. Lacan’ın öğretisinde yeni kavramların ve formülasyonların ortaya atıldığı bir dönemece işaret eden bu seminerde Lacan bir yandan insanlar arasındaki toplumsal bağın yapısal olarak nasıl örgütlendiğiyle, diğer yandan psikanalizin bu bağ biçimleri arasında nasıl farklı bir yer işgal edebileceğiyle ilgilenir.

Bu tartışmalara temel oluşturmak için ilk oturumlarda Lacan’ın önce karşıt olarak konumlandırdığı, zamanla giderek daha sıkı bir ilişki içinde düşünmeye başladığı iki temel kavramı ele alacağız: gösteren ve jouissance. Özne gösterenle ilişki içerisinde nasıl ortaya çıkar? Ana-gösteren, tekil iz, yabancılaşma ve ayrılma ne anlama gelir? Jouissance kavramı neden yıllar içinde daha merkezi hale gelmiştir? Çağımızın kliniğinde jouissance’ın görünümleri nelerdir? Söylemlerin etrafında döndüğü imkânsızlıkla jouissance’ın nasıl bir ilişkisi vardır?

Ardından Lacan’ın formüle ettiği dört söyleme geçeceğiz: efendi söylemi, üniversite söylemi, analitik söylem ve histerik söylem. Bunlar sırasıyla yönetmenin, eğitmenin, analiz etmenin ve arzulatmanın imkânsızlığı etrafında dönen toplumsal bağlardır. Histerik söylemle birlikte Lacan, Freud’un imkânsız saydığı üç mesleğe bir dördüncüsünü eklemiş olur. Histeri böylece yalnızca klinik bir yapı olarak değil, öznenin eksiğini Öteki’ne yönelterek toplumsal bağ kurmasının biçimi olarak da karşımıza çıkar. Arzunun imkânsızlıkla ilişkisi nedir? Analizde arzu, aşk ve aktarım nasıl ele alınır? Efendinin eksikliğini ifşa eden histerik söylem analitik söyleme nasıl bir yol açabilir?

Söylemler arasındaki bu farklılıklar otoritenin, yasanın ve kastrasyonun toplumsal bağ içerisinde nasıl işlediği sorusunu da gündeme getirir. Bu nedenle değineceğimiz bir diğer konu Oidipus kompleksi olacak. Freud’un Oidipus mitinden Lacan’ın V. Seminer’deki üç zamanlı okumasına, oradan XVII. Seminer’de Oidipus’un ve baba işlevinin yeniden ele alınışına uzanan hattı takip edeceğiz: Günümüzde babanın konumu ve işlevi nedir?

Lacan’ın birkaç yıl sonra formüle edeceği kapitalist söyleme de yöneleceğiz. İçinde yaşadığımız imkânsızlıkları mümkün hale getirebileceğini vaat eden kapitalist söylemin eksiğe ve kastrasyona nasıl muamele ettiğine ve bunun çağımızın öznesi üzerindeki etkilerine odaklanacağız. Bu tartışmalar bizi hakikat sorununa da götürecek: Bir söylem hangi hakikate dayanır, bu hakikati nasıl örter ve Lacan neden hakikatin ancak yarım söylenebileceğini ileri sürer? Üniversite söylemi üzerinden ise bilginin nasıl bir otorite biçimine dönüştüğünü ve Lacan’ın neden üniversite söylemini modern efendinin yeni bir görünümü olarak ele aldığını tartışacağız.

Efendinin buyruğundan ve bilginin otoritesinden farklı bir toplumsal bağın mümkün olup olmadığını analitik söylemin açtığı yerden birlikte düşünmek için sizleri Psikanalizin Öteki Yüzü’nü çalışmaya davet ediyoruz.